ج : سبب اين اختلاف خلط ميان روزى با شب روز ديگر است ، توضيح اين آن است كه هر يك شبانه روز بيست و چهار ساعت است ، به اين معنى كه هر شبى با روز آن بيست و چهار ساعت است ، نه با روز ديگر ، مثلًا شب جمعه با روز جمعه اگر بيست و چهار ساعت باشد ، روز جمعه با شب شنبه ، يا شب جمعه با روز پنجشنبه از بيست و چهار ساعت كمتر يا زيادتر خواهد بود ، و اگر روز جمعه با شب شنبه بيست و چهار ساعت باشد ، روز جمعه با شب جمعه ، و همچنين شب شنبه از بيست و چهار ساعت كمتر يا زيادتر خواهد بود ، پس بنا بر اين روز اوّل جدى با شب آن بيست و چهار ساعت است ، و شب آن در بلد مفروض پانزده و روز نُه ساعت است ، و چون بعد از اوّل جدى شب كوتاه مىشود و روز بلند ، پس لا محاله شب دوّم جدى از پانزده ساعت چيزى كم مىشود كه دو دقيقه باشد ، به اين معنى كه همه ء شبها بر روى هم شبى دو دقيقه از آن مىافتد ، گو شود كه شبها در زيادتى و كمى هم اختلاف داشته باشند . و ما به جهت سهولت فرض هر شبى را دو دقيقه حساب مىكنيم كه در شش ماه شش ساعت شود ، كه تفاوت ميان روز اوّل جدى واوّل سرطان است ، و روز دوّم جدى دو دقيقه زياد مىشود ، و همچنين . و چون اين را دانستى مىگوييم كه : ساعتى كه در طلوع آفتاب روز اوّل جدى كوك شد نظر به اين كه دوره ء آن بيست و چهار ساعت است دو دقيقه بعد از طلوع آفتاب روز دوّم دوره ء آن تمام مىشود ، زيرا كه نُه ساعت روز اوّل جدى است ، وپانزده ساعت به دو دقيقه كم شب دوّم جدى ، پس در طلوع آفتاب روز دوّم دوره ء آن تمام نشده ، بلكه دو دقيقه گذشته دوره تمام مىشود ، و روز سوّم جدى چهار دقيقه گذشته دوره تمام مىشود ، و روز چهارم شش دقيقه گذشته ، و همچنين تا روز اوّل دلو ، آن ساعت يك ساعت بعد از طلوع دوره را تمام مىكند و هر ماهى يك ساعت تمام مىشود تا شش ماه كه روز اوّل سرطان باشد شش ساعت از طلوع گذشته دوره ء آن تمام مىشود كه نُه ساعت